Marjolein Knuit

Het belang van mediawijsheid

Televisie, internet en computergames zijn zo alomtegenwoordig in ons dagelijks leven, dat hun aanwezigheid bijna vanzelfsprekend is. De manier waarop wij met deze media omgaan verdient echter meer aandacht. “Media bepalen ons wereldbeeld”, is de achterliggende gedachte van de Beeld en Geluid Experience in Hilversum, waar ik momenteel stageloop. Een bewustwording daarvan is de eerste stap in de richting van een verantwoorde omgang met media: mediawijsheid.

Een van de belangrijkste groepen waarvoor mediawijsheid van groot belang is, zijn kinderen. Zoals ik eerder heb uitgelegd in mijn artikelen over sms-taal en videdoclips is het gebrek van jongeren aan enig referentiekader wat betreft sociale omgangsvormen, seksualiteit en taalgebruik er debet aan dat zij zeer gevoelig zijn voor wat hen wordt voorgespiegeld op televisie of internet.

Daarvoor hoef je niet ver te zoeken: in Netwerk van 12 april Netwerk constateerde psychologe Martine Delfos dat seksueel wangedrag bij kinderen steeds vaker voorkomt. Diverse basisscholen hebben de laatste tijd alarm geslagen vanwege ongepaste handelingen en seksueel getinte opmerkingen of spelletjes onder kinderen. Een meisje van acht dat verslaafd is aan porno op internet: dat was zonder de digitale revolutie niet mogelijk geweest.

Foutief taalgebruik, of ernstiger, seksueel wangedrag onder jongeren èn kinderen: twee voorbeelden van door nieuwe media gestimuleerde verschijnselen die kunnen worden teruggedrongen door het bijbrengen van een dosis mediawijsheid. Maar wat moeten we daar precies onder verstaan?

Beeld en Geluid heeft verschillende educatieve workshops ontwikkeld om juist dat bewustzijn van de macht van media tot stand te brengen. Vanuit de overtuiging dat het ervaren van processen, zoals betoogd wordt door Pine & Gilmore en Kolb, het leereffect ervan versterkt, gaan leerlingen aan de slag. In navolging van de Raad van Cultuur dat in 2005 een rapport uitbracht over mediawijsheid, pakt Beeld en Geluid mediawijsheid aan. De drie aandachtsgebieden hierbinnen zijn kennis, vaardigheden en mentaliteit. Een waardevolle onderneming die al veel scholen heeft aangetrokken.

Toch lijkt mediawijsheid enigszins ondergesneeuwd te zijn binnen het Nederlandse educatieve aanbod. Enerzijds komt dit doordat het niet expliciet is geformuleerd in de eintermen voor het onderwijs waardoor het behandelen van mediawijsheid een vrijblijvende aangelegenheid is. Anderzijds wordt dit veroorzaakt door het diffuse karakter van het aanbod dat er wel degelijk is. Ouders en docenten moeten er zelf naar op zoek, en ondertussen zappen, surfen en gamen jongeren er lustig op los.

Beeld en Geluid geeft desondanks het voorbeeld van hoe het zou kunnen, mediawijsheid in de les. In het ultramoderne klaslokaal Studio Beng gaan leerling bezig met het voorbereiden en maken van een cliffhanger voor een soap of een nieuwsreportage. Ze maken een storyboard, nemen de verschillende scènes op en monteren vervolgens het materiaal tot een eigen soap- of nieuwsproductie. Niet alleen een leuk schoolreisje, maar vooral een kijkje achter de schermen, waarin duidelijk wordt welke mechanismen, strategieën en manipulatietechnieken schuilgaan achter de meest populaire programma’s.

In mijn stageonderzoek bekijk ik in hoeverre docenten die zo’n workshop hebben gedaan met hun klas de resultaten daarvan achteraf nog gebruiken in de les. Op een enkele uitzondering na, die in zijn klaslokaal zo’n beetje Studio Beng heeft nagebouwd, gebeurt dat helaas nog veel te weinig. Het is vaak maar een eenmalig bezoek aan Beeld en Geluid, dat niet altijd deel uitmaakt van een bepaald lesprogramma waardoor het mediawijze aspect vrij oppervlakkig blijft.

Daarom is het noodzakelijk dat mediawijsheid zoals geïntegreerd in de workshops van Beeld en Geluid, een structureel onderdeel wordt van primair en voortgezet onderwijs. Laat kinderen alles ontdekken wat media te bieden hebben, maar herinner ze er door middel van ervaringsgerichte opdrachten aan dat er geen absolute waarheid is, en al helemaal niet op internet en televisie.

Geef je reactie