Marjolein Knuit

Barneveldse Middeleeuwen herleven

Jan van schaffelaarGeschiedenisles in museum Nairac

De Barneveldse Middeleeuwen kwamen weer even tot leven, afgelopen zaterdag. Op en rond het Torenplein was er van alles te doen voor kinderen, zoals een praatje maken met een soldaat of kruisboogschieten. Een levendige geschiedenisles met als hoogtepunt natuurlijk Jan van Schaffelaar die van de toren springt.

In het museum Nairac, dat deze dag wegens de Gratis Museumdag Gelderland vrij toegankelijk was, kwamen bijna 1100 bezoekers. Voorbij de twee imposante wachters bij de ingang is het binnen in het knusse museum een drukte van belang. Een in rood en zwart uitgedoste soldaat vertelt aan een geïnteresseerde bezoeker over de geschiedenis van Kasteel de Schaffelaar. De meeste kinderen stormen meteen door naar het volgende vertrek, waar ze zelf voor Middeleeuwse soldaat kunnen spelen.

Een vrouw in een ouderwets gewaad legt een jongen van een jaar of zes uit hoe hij een vuistschild vast moet houden en laat hem voelen hoe zwaar een echt zwaard is. In het midden van de zaal, tussen de vitrines met talloze boeken van W.G. van der Hulst, zitten een paar Middeleeuwse figuren aan een Bourgondisch maal met brood, kaas en vlees. Misschien bespreken ze wel hun tactiek voor het gevecht van die middag.

Even verderop steekt een kind zijn armen in de lucht om in een heus maliënkolder gehesen te worden. Als zijn outfit gecompleteerd is met een helm, vertelt een blonde soldaat over het nut van dit gewaad, bestaande uit ijzeren ringetjes. Een maliënkolder beschermt het lichaam tegen steekwapens, wat de soldaat demonstreert door een bijl over het kledingstuk te laten glijden. De kinderen en hun ouders kijken belangstellend toe.

4588739Naast de Grote Kerk staat een rij kinderen ongeduldig te wachten op hun beurt bij het kruisboogschieten. Een paar soldaten leggen uit hoe ze de roos, een ronddraaiend houten vlak die verschillende punten opleveren, het beste kunnen raken. Achter het dranghek staat een groepje meisjes giechelend te kijken naar een langharige soldaat op klompen.

Na deze middag met historische optochten, demonstraties boogschieten en gevechten, is het om drie uur tijd voor het hoogtepunt: het legendarische gevecht tussen de Hoeken en Kabeljouwen, met Jan van Schaffelaar als tragische held. Terwijl hordes kinderen en ouders toestromen op de beste plaatsen achter de dranghekken op het Torenplein, nemen de oudere bezoekers plaats op de bankjes in de aangename herfstzon.

Door krakende luidsprekers geeft de verteller het publiek een kleine geschiedenisles: hoe kon het zover komen dat de held van Barneveld zich vrijwillig van de toren gooide? Het wordt duidelijk als het gevecht tussen de twee partijen losbarst. Pijlen vliegen over en weer tussen de Kabeljauwen op de toren en de Hoeken die zich op de grond hebben opgesteld. Als de Hoeken hun tegenstanders hebben teruggedreven in de toren, roepen ze naar boven om Jan van Schaffelaar. Maar de Kabeljauwen op de toren willen hier niets van weten: “als je hem wilt hebben moet je hem maar komen halen!”, is hun antwoord.

Maar veel keus hebben ze niet en de gedaante van Jan van Schaffelaar verschijnt op de rand. “Dat is toch een pop, hè mama?” vraagt een meisje angstig aan haar moeder. Een paar tellen later suist Jan van Schaffelaar naar beneden om met een genadeloze klap op de stenen terecht te komen. De Hoeken rennen erop af om hem met hun speren en bijlen te grazen te nemen: de geschiedenis leert immers dat de arme Jan zijn val overleefd had.

Als de verteller heeft geconstateerd dat Jan van Schaffelaar nu echt wel dood is, is de demonstratie op zijn eind. Maar het publiek is nog niet van de geweldbeluste historische figuren af. Ze stellen zich op in een cirkel en op het teken van de verteller stormen ze schreeuwend en met hun speren in de aanslag op het publiek af, dat lachend achteruit deinst. Jan van Schaffelaar mag dan dood zijn, zijn verhaal is nog springlevend.

Geef je reactie