Marjolein Knuit

Waarom elke journalist en journalistiekstudent ‘De nieuwsfabriek’ van Rob Wijnberg moet lezen

Ik ben abonnee van nrc.next van het eerste uur . Met Rob Wijnberg als hoofdredacteur een krant die verfrissende keuzes maakte en meer inzicht gaf in de verhalen achter het nieuws. Maar ook een krant die net als alle andere verslag deed van politieke relletjes, begrotingstekorten en andere gebeurtenissen en non-gebeurtenissen die na een dag vergeten zijn . Kortom: de waan van de dag. In zijn boek ‘De nieuwsfabriek’, maakt de oud-hoofdredacteur korte metten met deze vorm van journalistiek.

‘De nieuwsfabriek’ leest, mede door het ontbreken van tussenkopjes, als een trein. Alsof Rob in 1 slapeloze nacht al zijn gedachten op papier heeft gezet. Ik wou dat ik zo kon schrijven! Maar los van zijn schrijftalent toont Rob een haarscherp inzicht in de geoliede machine die nieuws is. Met zijn analyse en de conclusies die hij hieruit trekt kun je het haast niet oneens zijn. ‘De nieuwsfabriek’ zou verplichte kost moeten zijn voor iedereen die in de media werkt of journalistiek studeert.

Nieuws is niet hoe de wereld werkt

Op de School voor de Journalistiek leer je dat nieuws is wat afwijkt van de normale gang van zaken. Maar juist dat is een van de grootste manco’s van nieuws, zegt Rob: ‘wie de wereld uitsluitend zou volgen via het nieuws, weet precies hoe de wereld nìet werkt’. Wat we elke dag zien op het journaal en lezen op Nu.nl wordt gevormd door uitzonderingen op de regel: schandalen, misdrijven, rampen en andere dingen die niet horen te gebeuren.

Nieuws is oppervlakkig en ongeduldig

Kranten hebben maar een beperkte ruimte en praatprogramma’s maar een beperkte zendtijd. Daardoor is er geen ruimte om dieper op een onderwerp in te gaan. Terwijl je sommige dingen gewoon niet kunt uitleggen in een gesprek van 6 minuten met Matthijs, Paul of Jeroen.

Nieuws is bovendien ongeduldig:  een revolutie in de Arabische wereld voltrekt zich niet binnen een week, hoe graag journalisten dat ook zou willen. Occupy was volgens de media al mislukt voor het goed en wel op gang was gekomen: ‘En dan schakelen we nu over naar Wall Street. Frits, hoe is het daar?’ ‘Ja, ik ben hier dus al twintig minuten maar het kapitalisme staat nog steeds als een huis’.

Nieuws gaat altijd over nu: er heerst, in de woorden van Rob, een ‘chronisch gebrek aan historisch perspectief’. Er wordt nauwelijks teruggeblikt, hooguit naar vorige week, vorig kwartaal of een jaar eerder. Vooruitblikken gebeurt dan juist wel weer, te veel naar de smaak van Rob. Hij heeft daar een mooie term voor bedacht: speculyse.

Nieuws moet anders

Toch is ‘De nieuwsfabriek’ meer dan een tirade tegen de huidige manier van nieuws maken. Rob ziet een digitale krant voor zich waarin context en nuance zwaarder wegen dan actualiteit. Geen redacteuren buitenland meer, maar redacteuren klimaatverandering, bij wijze van spreken. Geen doelgroepen, maar geestverwanten. Geen abonnees meer, maar aandeelhouders. En weg met advertenties!

Nieuws is kortademig

Critici vinden dat in ‘De nieuwsfabriek’ weinig nieuws staat.  Dat er al eeuwen wordt geklaagd over een gebrek aan diepgang in de journalistiek. Rob Wijnberg gaat echter verder door bloot te leggen welke constructies en denkwijzes daar verantwoordelijk voor zijn, en door een alternatief te schetsen. Het is niet zozeer een onthullend boek à la ‘Het zijn net mensen’ van Joris Luijendijk, maar een eerlijk en openhartig relaas van een jonge journalist die teleurgesteld is door de kortademigheid en jachtigheid van de journalistiek.

Zo kan het (misschien) ook: De correspondent

Deze maand heeft Rob ‘De correspondent’ gelanceerd. Geen papieren krant die ’s morgens op je mat valt, maar een digitaal medium, is het idee. Zonder oneliners en soundbites, maar met achtergronden en verrijkende informatie.  Bij 15.000 aanmeldingen voor 18 april gaat het project door. Ik was nummer zevenduizendzoveel en zoals het er nu naar uitziet zijn die 15.000 leden ruim voor de deadline binnen. Eindelijk weer eens goed nieuws!

De correpsonden actiesite

Geef je reactie