Maar tegen die tijd is je kersverse gesprekspartner al lang afgehaakt. Bovendien is taal van iedereen en dus geen exclusief terrein van de taalliefhebber, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de golden retrieverliefhebber of de computernerd. Terwijl ik wel degelijk meer van taal weet dan de gemiddelde golden retrieverliefhebber. Ik zou er bij wijze van spreken zelfs een boek over kunnen schrijven en dat dan ‘Taal is zeg maar echt mijn ding’ noemen.

Wat het daarentegen altijd goed doet in een kennismakingsgesprek, is zeggen dat je van reizen houdt. Niet iedereen houdt van reizen, maar iedereen houdt van mensen die van reizen houden. Reizen, dat klinkt als met een backpack op je rug exotische gerechten uitproberen aan de kant van de weg bij locals in Peru. Terwijl het eigenlijke reizen bestaat uit 14 uur in een krappe vliegtuigstoel zitten. Maar het levert wel leuke verhalen op, waarmee mensen die van reizen houden zich graag populair maken op feestjes en borrels. Liever nog dan met mensen die niet van reizen houden, praten mensen die van reizen houden met andere mensen die van reizen houden. Dan kan het gebeuren dat je zinnen opvangt als ‘oja Gambia, daar heb ik goede verhalen over gehoord’ of ‘Ga je naar Nepal? Dan moet je echt…’. Leuk als je daarnaast staat met een colaatje in je hand, als je verste vakantie naar een viersterrenhotel op Rhodos was. Wat je dan kunt doen als mens die niet van reizen houdt, is je stilletjes van het gesprek tussen de mensen die van reizen houden afwenden, of je er volop in mengen met een gezonde dosis cynisme. Dat wordt meestal niet zo gewaardeerd, maar je kunt er wel leuke columns over schrijven.

Zo was ik een keer in gesprek met 2 avontuurlijke types die tijdens hun vakanties het liefst gaan olifantjerijden in India of van watervallen afspringen in Mexico. Uit de oneindige diepten van hun verhalendatabase werd een anekdote over een reis naar Guatemala of Bolivia verteld, dat wisten ze niet meer precies. (Dat krijg je als je veel reist denk ik, ik zou het niet weten). De felgekleurde gebreide schoudertassen die ze bij zich hadden kwamen daar ook vandaan, vertelden ze trots. De meeste mensen zouden daarop de tassen bewonderend aanraken, maar in plaats daarvan zei ik: ‘Ach, op het label staat gewoon ‘made in China’ hoor’. Ik had zoiets namelijk laatst ook bij de Xenos gezien. Verontwaardiging alom natuurlijk, want ze hadden de tassen toch echt bij een authentiek Guatemalteeks/Boliviaans vrouwtje op de markt gekocht. Wat ik zeg: de inbreng van een cynicus wordt meestal niet zo op prijs gesteld. Maar wedden dat ze daarna meteen de labels in hun tassen hebben gecheckt?

Maar ik heb het eigenlijk over de manier waarop deze hysterie zich heeft verplaatst naar internet, op websites, blogs en Twitter. In het land waar roddelkoning Perez Hilton meer aanzien heeft dan de president, wordt bijna elke scheet getwitterd of geblogd, lijkt het wel. Des te moeilijker wordt het daardoor om de informatie te vinden die er echt toe doet. Want hoe onderscheid je je als Amerikaanse blogger van de miljoenen andere Amerikaanse bloggers die dezelfde flauwe stukjes schrijven over films, sterren en scheten (het liefst een combinatie van die drie)?

Als Perez Hilton op zijn zuurstukroze blog iets post wat je echt niet mag missen, plaatst hij niet 1 link naar de betreffende post of paparazzifoto, maar 10 onder elkaar. Dan krijg je dus een blogpost met een foto van de een of andere popster in zijn kinderjaren, met daaronder iets van ‘who’s the celebrity?
Click here!
Click here!
Click here!
Click here!
Click here!
Click here!
Click here!
Click here!
Click here!
Click here!’
En niemand die je daarover hoort, integendeel. Het is juist een eer om op de blog van Perez Hilton te staan. Dat geldt ook voor bezoekers die reageren op zo’n post. De eerste tien reacties op de berichten van Perez bevatten eigenlijk altijd maar 1 woord: ‘first!’. Als mensen zien dat een bericht nog geen reacties heeft, posten ze er gauw zelf een zodat ze kunnen zeggen dat ze ‘first’ waren. Dat ze in feite verder niets te zeggen hadden, maakt niet uit.

Het weblog met de tot de verbeelding sprekende naam ‘I don’t like you in that way’ gaat iets anders te werk in het trekken van de aandacht. Ten eerste is dit weblog eigenlijk een soort GeenStijl onder de celebrityblogs. De berichten zijn cynisch, kritisch en overduidelijk geschreven door een hitsige jonge kerel. Hij post het liefst berichten met titels als ‘Britney is a natural beauty’ met daaronder een foto van Britney Spears met een badhairday, cellulitisbenen en een mond vol hamburger. Soms plaatst het blog berichten over niet zo heel interessante of sexy personen. Om te voorkomen dat die berichten niet gelezen worden, plaatst de site daar gewoon een foto van een willekeurig supermodel bij. Dan lezen de bezoekers het wel, helemaal als ze zelf ook hitsige jonge kerels zijn.

Een trucje wat je op deze en andere Amerikaanse blogs vaak tegenkomt, is het plaatsen van punten tussen elk woord in de titel. De lezer last daardoor automatisch een korte pauze in bij het lezen ervan, want dat doe je nou eenmaal als je een punt leest. Daardoor krijgt elk woord in de titel extra veel nadruk. Als je je stukje over de film Wicky de Viking, ik noem maar iets, de titel ‘Best. Movie. Ever.’ geeft, zullen je bezoekers eerder geneigd zijn te denken ‘dat stukje moet ik lezen’ en uiteindelijk ‘die film moet ik zien!’. Door de punten in de titel zijn ze in elk geval al een een fractie van een seconde langer bezig met het lezen van de titel. Het feit dat jij nu nog steeds bezig bent met het lezen van dit stukje, bewijst dat het werkt.

Omdat ik geen hyve of facebook heb gaat de strekking van het woord van 2009 een beetje aan me voorbij: met ontvrienden wordt namelijk het weghalen van online vrienden uit vriendenlijstjes bedoeld. Een raar woord, volgens mij afkomstig uit het Engels waar het ‘to unfriend’ heet. Wat ermee bedoeld wordt is duidelijk, maar of het ook zo massaal wordt gedaan? Volgens mij is het nog steeds stoer om zoveel mogelijk online vrienden te hebben, of loop ik nou hopeloos achter? In ieder geval vind ik het een raar woord: ‘vrienden’ is toch ook geen werkwoord?

Een ander werkwoord dat mij in verwarring bracht was ‘statten’. In tegenstelling tot wat je denkt als je het woord zo leest, wordt hiermee het winkelen in de stad bedoeld. In de Tina schrijven ze dat al sinds mijn tiende als ‘stadten’, maar goed. Daar ging ik dus de fout in. Net als bij eau-de-colognefles en ambigue. Maar rollatorrijpe oudjes en norcidwalken had ik dan weer goed. Met 28 fouten zat ik gelukkig 1 fout onder het gemiddelde. Maar dat lukte me nog niet in automatischepiloottoestand.

Het is moeilijk om over taal te schrijven zonder te vervallen in pessimistisch geneuzel over taalverloedering en andere taalonderwerpen waar mensen graag op afgeven. Paul Cornelisse laat met haar boek ‘Taal is zeg maar echt mijn ding’ zien dat taal in de eerste plaats springlevend is, en veel zegt over de mensen die het gebruiken. Het resultaat is een verzameling scherpe columns over taalgebruik waar je eigenlijk nooit bij stilstaat, maar dat niet meer weg te denken is uit onze communicatie. Zeg maar.

Mensen zeggen zelden wat ze bedoelen. Als er tijdens een vergadering gevraagd wordt ‘mag ik eerlijk zijn?’ weet je dat jouw voorstel helemaal afgebrand zal worden. En dat de spreker niet verwacht dat er iemand opstaat die gaat zeggen ‘nou, eigenlijk niet’. En zo zijn er nog veel meer uitdrukkingen die niets zeggen, maar die alleen gebruikt worden omdat ze de boel zo lekker opvullen. ‘In die zin’ bijvoorbeeld, en ‘wat ik wél vond’, als je iets volkomen kut vond.

De kinderen-voor-kinderen-r
Cornelisse weet haar ideeën over zulk taalgebruik te verpakken in een originele stukjes waar je altijd wel iets in herkent. De collega die het nodig vindt ‘zeg maar’ achter al zijn zinnen te plakken bijvoorbeeld. Haar columns geven geen antwoord op existentiële levensvragen als ‘waar komt de kinderen-voor-kinderen-r vandaan?’ maar de manier waarop ze erover schrijft zorgt voor een aha-erlebnis an sich.

Het is knap en buitengewoon vermakelijk om te lezen hoe Cornelisse over de meest platte taaluitdrukkingen schrijft alsof het de troonrede van de koningin is. De meeste vrouwen ergeren zich dood als ze door dronken mannen worden nageroepen met ‘daaaar moooeeet een piemel in!’. Cornelisse ziet daar eerder een leuk stukje creatief taalgebruik in: “het woord ‘daar’ laat in het midden wat er eigenlijk precies moet gebeuren met die piemel. ‘Daar’ verwijst naar de vrouw als geheel, waar een willekeurige opening in gezocht moet worden. Een holistische benadering”.

Veelzijdig en grappig
Als je het zo bekijkt zijn er boeken vol te schrijven over het merkwaardige taalgebruik van Nederlanders. Cornelisse laat zien dat dit overal voorkomt, onder accountmanagers net zoveel als onder bouwvakkers en huisvrouwen en in sociale aangelegenheden net zoveel als in zakelijke. Die benadering zorgt voor een veelzijdig en afwisselende toon en grappige voorbeelden en situaties.

De columns worden hier en daar opgeleukt (nog zo’n woord waar Cornelisse graag over schrijft) door kleine tekeningetjes en quotes. Veel toegevoegde waarde hebben ze niet, ook omdat je niet weet waar deze quotes vandaan komen. De columns zelf lezen als een trein, zijn grappig en herkenbaar. Geen enkele column is hetzelfde en Cornelisse weet met verrassende voorbeelden en openingszinnen de lezer continu geboeid te houden.

Toegankelijk
En die lezer, die hoeft niet per se gymnasium gedaan te hebben, lijkt Cornelisse te willen zeggen. Iedereen gebruikt taal en daarom moet een boekje over taal ook voor iedereen toegankelijk zijn. Cornelisse wil daarom het hele boek wel erg graag laten merken dat ze taalverloedering een vies woord vindt en dat ze het echt, helemaal, serieus, absoluut, gewoon, echt, helemaal niet erg vindt als mensen ‘groter als mij’ zeggen in plaats van ‘groter dan ik’. Uit de mond van een vrouw die meer dan 200 pagina’s kan vullen met door haar opgemerkte taalfouten en -verschijnselen klinkt dat niet erg geloofwaardig.

Ter voorbereiding op het jaarlijkse Groot Dictee der Nederlandse taal aanstaande woensdag (elk jaar omcirkeld in mijn agenda) heb ik online vast wat oefeningen verricht. Op www.grootdictee.nl kun je grasduinen in oude dictees en taalspelletjes spelen, ook tegen andere taalfanaten; net als op televisie onder de bevlogen leiding van Philip Freriks.

Op de website kun je oude dictees uit vorige edities maken. Uit de oorspronkelijke afleveringen zijn de fragmenten met de zinnen geknipt, voorgelezen door de presentatoren in de Eerste Kamer, die je vervolgens in een tekstveld typt. Er is een apart veldje voor bijzondere tekens, erg handig. Bij het controleren van de zinnen geeft het programma aan welke woorden je onjuist hebt geschreven en aan welke woorden een verhaal vast zit: als je hierop klikt krijg je een videofragment van een van de juryleden die bijvoorbeeld vertelt waarom je chef-kok met een koppelteken schrijft (die had ik dus fout, ik had het aan elkaar geschreven).

Het Klein Dictee
De reden dat ik gecharmeerd ben van de manier waarop de NPS het dictee online aanbiedt, is dat ik tijdens mijn opleiding voor het vak Practicum nieuwe media een soortgelijk concept heb ontwikkeld. Samen met mijn teamgenoten ontwikkelde ik een website  in het kader van het fictieve dictee voor kinderen, door ons Het Klein Dictee der Nederlandse taal gedoopt. Het idee bestond uit een online kwalificatiemethode voor het tv-evenement van Het Klein Dictee: bekende Nederlanders als Ali B. lezen dicteezinnen voor in een soort chatboxinterface, waarin de zinnen kunnen worden getypt. Hartstikke leuk natuurlijk, en we wonnen er nog de elevator pitch mee ook.

Ondanks deze affiniteit met het dictee heb je mij nog nooit in de Eerste Kamer gezien. Elk jaar zeg ik dat ik ga meedoen met het kwalificatiedictee in de Volkskrant, maar elk jaar ‘vergeet’ ik dat. Eerst maar even oefenen. Voorlopig moet ik het maar doen met dit gephotoshopte (of schrijf je dat met een ‘f’?) toekomstscenario.

Sommige liedteksten worden massaal verkeerd verstaan. Echte klassiekers op dit gebied zijn Bob Dylan (‘the ants are my friends, they’re blowing in the wind) en Jimi Hendrix (‘excuse me while I kiss this guy’). Op www.kissthisguy.com vind je zelfs een heel archief aan veelgemaakte fouten op het gebied van liedteksten, de een nog hilarischer dan de andere.

Nederlandse leveranciers van Mondegreens zijn Frank Boeijen, Bløf en Sinterklaas, blijkt uit de vele inzendingen die Onze Taal kreeg. Dacht je ook altijd dat Frank Boeijen het in ‘zwart-wit’ had over ‘de kleur van je haar’ in plaats van ‘de kleur van je hart’? Dan ben je niet de enige. Ook van de zin ‘wie wil er bloed op de achterbank van de werkelijkheid’ maken Nederlanders de gekste dingen: ‘dierinnenbloed op de achterbank, van een edele geit’. Ja, ik heb het ook niet verzonnen.

In de cel zit Theo
Volgens Onze Taal ontstaan mondegreens voornamelijk door een onduidelijke uitspraak van de zanger in combinatie met een gebrekkige woordenschat van de luisteraar. Als je een woord niet kent maak je er automatisch iets anders van, iets wat je wel kent. Hierdoor produceren vooral kinderen veel alternatieve liedteksten: ‘Gloria in excelsis Deo’ wordt voor kinderen al snel ‘in de cel zit Theo’.

Het ietwat archaïsche taalgebruik in Sinterklaasliedjes levert bij kinderen ook de mafste creaties op: in ‘Zie ginds komt de stoomboot’ huppelt zijn paardje niet het dek op en neer, maar is Amerigo voor nageslacht aan het zorgen: ‘hoe huppelt zijn paardje, het dekt op en neer’.

Mama Appelsap
Even Youtuben levert ook grappige resultaten op. Onder de noemer ‘Mama Appelsap’ vind je een aantal filmpjes met fragmenten uit liedjes en wat je erin kunt verstaan als je erg goed luistert of veel fantasie hebt. Shakira houdt bijvoorbeeld erg van peren en Peter heeft het overleefd.

Ook begrijpend lezen kunnen scholieren slecht. Vaardigheden als het formuleren van de hoofdgedachte van een tekst, het onderscheiden van hoofd- en bijzaken en het snappen van de structuur is voor veel jongeren te veel gevraagd.

Lezen is veranderd
Volgens de onderzoekers is de belabberde taalkennis en woordenschat van leerlingen voor een deel te wijten aan hun leesgedrag, of het gebrek daaraan. “Ze lezen snel en vluchtig en uitgevers passen de schoolboeken daarop aan”, zegt docent Nederlands Sjoukje de Vries in nrc.next  van 19 september.

Jongeren lezen steeds minder boeken en steeds meer snelle media: snelle headlines, korte uitleg bij games, bondige webteksten. Leuk en tot op zekere hoogte leerzaam, tot het punt waarop leerlingen in problemen komen met andere vakken omdat ze de omschrijving van de economieopdrachten niet eens snappen.

In feite kunnen de 10- tot 18-jarige scholieren waar het om gaat, hier zelf weinig aan doen. Zij passen zich simpelweg aan aan de hedendaagse populaire – en vooral visuele -  cultuur en maken gebruik van al zijn mogelijkheden. De Taalunie pleit daarom voor extra aandacht voor leesvaardigheidstraining op lerarenopleidingen. Hopelijk weten ze daar wel wat ‘constateren’ betekent.

Lees hier het rapport van de taalunie (pdf):

Na ‘goeiemoggel’ is ‘coño’ hèt nieuwe modewoordje van het moment. En onder de kop ‘Joran-lol per sms’ bericht De Pers vandaag over de inhoud van het toegenomen sms-verkeer na de uitzending van zondag. In wat onderhand viral sms’jes zijn, schijnen mensen elkaar om een boot en een shotje Bacardi 151 te vragen. Ook Paulien Cornelisse concludeert in nrc.next dat het door Joran veelvuldig gebezigde woord ‘focking’ een heel nieuw leven is gaan leiden na afgelopen zondag.
Radio 538 DJ Edwin Evers heeft het nummer Boten Anna voor de gelegenheid omgedoopt tot Boten Daury met de verrassende tekst: “Ik heb geen boot, dus ik weet niet wat ‘ie lult die Van der Sloot.”

Het toppunt tot op heden is toch wel het filmpje waarin een Joran-imitator, opgenomen op dezelfde manier als de originele verborgen camera opnames, de meest bizarre bekentenissen doet: “ik heb bij Harry Potter in de klas gezeten, op de toverschool. Coño, ik heb een keer een volwassen paard doodgebeten”.

Als Joran niet in de gevangenis terecht komt, kan hij nog altijd een carrière als cabaretier nastreven. Voor de liefhebbers hieronder het bewuste filmpje:

Natuurlijk zat ik gisteravond met een schrijfblok op schoot voor de televisie: tijd voor het Groot Dictee der Nederlandse taal! Met 23 fouten zit ik onder het gemiddelde aantal fouten dat de prominenten maakten.

Elk jaar maak ik weer minder fouten, getuige mijn bewaarde dictees van vorige edities. Een positieve ontwikkeling, al was ik tijdens mijn middelbare schooltijd beter op de hoogte van de spellingsregels (of moet ‘schooltijd’ los van elkaar? Of met een koppelteken?).
Dat was ook het gemene van dit dictee: op het eerste gehoor weinig przewalskipaarden en croque-monsieurs maar wel veel addertjes onder het gras. Stampot of stamppot? Witte kool of wittekool? Al lang of allang?

Gelukkig maakt het voor je beheersing van het Nederlands volgens Quest niet uit of je slecht scoort bij dictees. En dat terwijl het Nederlands in feite steeds simpeler wordt: Joop van der Horst, hoogleraar Nederlandse taalkunde, acht het niet onwaarschijnlijk en evenmin onterecht dat ‘hun’ het van ‘zij’ gaat winnen in zinnen als ‘zij hebben gewonnen’.

In dat geval ben ik benieuwd hoe het Groot Dictee der Nederlandse taal er over tien jaar uitziet. Ik zit dan in ieder geval weer voor de buis met m’n schrijfblok. En misschien volgend jaar wel in de Eerste Kamer .

Een ‘verspreking’ is in een sms’je snel gemaakt. Als je de T9-functie op je mobiel gebruikt moet je oppassen dat je als afsluiting de ontvanger geen ‘jus’ geeft in plaats van een kus en wel zegt dat je van hèm houdt en niet van ‘lot’. En ook zonder T9 zijn typfouten erg common.
KPN heeft dergelijke veelvoorkomende gevallen van miscommunicatie heel raak samengevat in een spotje van 40 seconden, beginnende met een visboer die ‘goeiemoggel, 5 kiklo inktvip’ sms’t naar zijn collega.

Wat een taalfout wel niet tot gevolg kan hebben. Met de groeten van Willep de Vriep.